Fotografie Białegostoku z przełomu lat 70. i 80. zostaną ocalone

Niezwykłe kadry Janusza Kalinowskiego, dokumentujące Białystok w okresie transformacji urbanistycznej, doczekają się cyfryzacji i szerokiego udostępnienia. Zdobyliśmy na ten cel środki z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Prace nad zabezpieczeniem i pokazaniem publiczności tych wyjątkowych materiałów potrwają dwa lata.

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przyznało dotację w wysokości 182 200 zł. Całość działań będzie realizowana w 2026 oraz 2027 roku pod nazwą „Miastowieś Białystok – digitalizacja i upowszechnienie negatywów Janusza Kalinowskiego z przełomu lat 70. i 80. XX wieku”.

– Tak naprawdę z tamtego okresu mamy niewiele zdjęć. Jeśli już ktoś wtedy fotografował, były to zazwyczaj prywatne portrety i kadry dokumentujące rodzinne chwile. Kolekcja pana Janusza to wyjątkowy materiał, który pokazuje dawne oblicze Białegostoku. Warto ocalić dla następnych pokoleń ten unikalny obraz – miasto drewnianej zabudowy, tuż obok której wyrastały nowoczesne wieżowce, choćby na osiedlu Piaski. Musimy zachować pamięć o tych niezwykłych przeobrażeniach – powiedział zastępca prezydenta miasta Rafał Rudnicki.

Projekt obejmuje digitalizację, opracowanie i udostępnienie kolekcji ok. 6000 negatywów fotograficznych autorstwa Janusza Kalinowskiego, dokumentujących Białystok przełomu lat 70. i 80. XX wieku.

– Zdjęcia są zapisem rzeczywistości sprzed ponad 40 lat – czasów głębokiej komuny i zupełnie innego ustroju. Zderzenie tamtych obrazów ze współczesnością uświadamia nam, jak niewyobrażalną drogę przeszliśmy jako społeczeństwo i miasto. Ten ogromny przeskok jest wręcz uderzający. Nie przypuszczałem, że te unikalne materiały doczekają się tak profesjonalnej archiwizacji, dlatego czuję ogromną radość i satysfakcję – dodał autor fotografii, Janusz Kalinowski.

Kolekcja dokumentuje codzienne życie miasta w okresie intensywnych przemian urbanistycznych, obejmując m.in. zanikającą drewnianą zabudowę (w tym obszar dawnej dzielnicy Chanajki), rozwój osiedli z wielkiej płyty, lokalne przestrzenie społeczne oraz realia życia mieszkańców późnego PRL. Fotografie stanowią cenne źródło ikonograficzne dla badań nad historią społeczną, urbanistyczną i kulturową regionu.

– Jesteśmy bardzo ciekawi tych zdjęć. To niezwykle atrakcyjny materiał dla fotografów, historyków, socjologów oraz archiwistów społecznych. Białystok zmienia się w błyskawicznym tempie, a misją Białostockiego Ośrodka Kultury jest dbanie o tożsamość i pielęgnowanie historii naszego miasta. Bardzo się cieszę, że dzięki cyfrowym skanom w Mediatece oraz wyjątkowemu albumowi, będziemy mogli przybliżyć mieszkańcom to, jak Białystok wyglądał jeszcze nie tak dawno – zauważyła dr Martyna Faustyna Zaniewska, dyrektorka Białostockiego Ośrodka Kultury.

Zasób zostanie przeskanowany zgodnie ze standardami Narodowego Archiwum Cyfrowego, opisany w Otwartym Systemie Archiwizacji i opublikowany w otwartym dostępie w portalach zbioryspoleczne.pl oraz Podlaskiej Bibliotece Cyfrowej. Fotografie będzie można oglądać pod koniec 2026 roku.

– Warto wspomnieć, jak w ogóle trafiliśmy na tę kolekcję. Pierwsza część zdjęć trafiła do nas ładnych parę lat temu od pana Andrzeja Trzcińskiego, prywatnego kolekcjonera białostockich fotografii. Przekazał nam wtedy album ze zdjęciami, które zdigitalizowaliśmy i udostępniliśmy. Niektóre z tych kadrów pojawiały się na wystawach i w publikacjach. Co ciekawe, to właśnie dzięki zaangażowaniu społeczności skupionej wokół naszego archiwum udało nam się ustalić, kto jest ich autorem. Kiedy skontaktowałem się z panem Januszem, okazało się, że w swoich prywatnych zbiorach ma tych fotografii znacznie więcej – wyjaśnił koordynator projektu, Mariusz Bieciuk.

Projekt zakłada także doposażenie Pracowni Digitalizacji BOK w niezbędny sprzęt komputerowy i skanujący oraz właściwe przepakowanie materiałów w certyfikowane opakowania archiwalne. Z kolei w 2027 roku zostanie przeprowadzony cykl warsztatów edukacyjnych w formule koła fotograficznego dla młodzieży, nawiązujący do sposobu pracy autora kolekcji.

Celem zadania jest trwałe zabezpieczenie unikalnego zasobu, poszerzenie dostępu do lokalnego dziedzictwa wizualnego oraz rozwój Mediateki CLZ jako centrum dokumentacji fotograficznej miasta i regionu.

Dodatkowo planowane jest przygotowanie wydawnictwa podsumowującego, prezentującego wybrane fotografie oraz kontekst ich powstania. Album będzie zawierał wybór fotografii, komentarz merytoryczny oraz wspomnienia autora – Janusza Kalinowskiego. Dzięki tej publikacji znacząco zostanie poszerzony dostęp do dziedzictwa kulturowego Białegostoku, umożliwiając jego wykorzystanie przez mieszkańców, badaczy, instytucje kultury, edukatorów oraz społeczności lokalne w kraju i za granicą.

Więcej informacji o realizacji projektu dostępnych jest na stronie internetowej bok.bialystok.pl.

Partnerem projektu jest Centrum Archiwistyki Społecznej.

Patroni medialni: BiałystokOnline, Polskie Radio Białystok, Radio Akadera, Kurier Poranny oraz Histmag.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.